Shree VishnuthursdayMundaka Upanishad Key Verses
मुण्डकोपनिषद् (प्रमुख श्लोक)
About Mundaka Upanishad Key Verses
Among the most cherished prayers to Lord Vishnu, Mundaka Upanishad Key Verses (मुण्डकोपनिषद् (प्रमुख श्लोक)) stands as a sacred prayer. This sacred composition is sourced from Mundaka Upanishad (Atharvaveda) and continues to inspire devotees worldwide. Chanting this stotra with devotion is said to teach Para and Apara Vidya — higher and lower knowledge as well as two-bird metaphor for Jivatma and Paramatma on the tree of body. Additionally, it is known to bhidyate Hridaya Granthih — the knots of the heart are cut. It is especially recommended on Thursday (Guruvar) and during Guru Purnima for maximum spiritual benefit. The text contains 11 verses and takes around 10 minutes to recite, fitting conveniently into a daily spiritual routine. On this page, you can read the complete Mundaka Upanishad Key Verses in Devanagari Sanskrit with English transliteration, Hindi meaning (arth), and free PDF download for offline recitation.
Reviewed & translated by Acharya Pushyadant Mishra
Stotra Path (स्तोत्र पाठ)
॥ मुण्डकोपनिषद् — प्रमुख श्लोक ॥
ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः
व्यशेम देवहितं यदायुः।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव
विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता।
स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठा-
मथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह॥ १.१.१॥
द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म
यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च॥ १.१.४॥
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति।
अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते॥ १.१.५॥
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं
तदपाणिपादम्।
नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं
तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः॥ १.१.६॥
यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च
यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।
यथा सतः पुरुषात्केशलोमानि
तथाऽक्षरात्सम्भवतीह विश्वम्॥ १.१.७॥
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया
समानं वृक्षं परिषस्वजाते।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्ति
अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति॥ ३.१.१॥
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नो-
ऽनीशया शोचति मुह्यमानः।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीश-
मस्य महिमानमिति वीतशोकः॥ ३.१.२॥
सत्यमेव जयते नानृतं
सत्येन पन्था विततो देवयानः।
येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा
यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्॥ ३.१.६॥
ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद्ब्रह्म पश्चाद्ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण।
अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम्॥ २.२.११॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः।
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे॥ २.२.८॥
॥ इति मुण्डकोपनिषद् प्रमुख श्लोकाः सम्पूर्णम् ॥
Benefits (फल)
- ★Contains Satyameva Jayate — India's national motto
- ★Two-birds metaphor for Jivatma and Paramatma on the tree of body
- ★Teaches Para and Apara Vidya — higher and lower knowledge
- ★Bhidyate Hridaya Granthih — the knots of the heart are cut
- ★Grants liberation through direct knowledge of Brahman
- ★One of the most important principal Upanishads