Shree ShivamondaythursdayAtma Bodha
आत्मबोधः
About Atma Bodha
Atma Bodha (आत्मबोधः) is a sacred prayer dedicated to Lord Shiva. Attributed to Atma Bodha — Adi Shankaracharya, this prayer holds a special place in Hindu devotional literature. Chanting this stotra with devotion is said to destroy spiritual ignorance through systematic inquiry as well as teach discrimination between self and non-self. Additionally, it is known to reveal the nature of Atman as Sat-Chit-Ananda. This sacred text is ideally recited on Monday (Somvar) and Thursday (Guruvar) and during Guru Purnima for enhanced blessings. Comprising 40 verses, it can be completed in approximately 20 minutes, making it suitable for daily devotional practice. On this page, you can read the complete Atma Bodha in Devanagari Sanskrit with English transliteration, Hindi meaning (arth), and free PDF download for offline recitation.
Reviewed & translated by Acharya Pushyadant Mishra
Stotra Path (स्तोत्र पाठ)
॥ श्री आत्मबोधः ॥
तपोभिः क्षीणपापानां शान्तानां वीतरागिणाम्।
मुमुक्षूणामपेक्ष्योऽयमात्मबोधो विधीयते॥ १॥
बोधोऽन्यसाधनेभ्यो हि साक्षान्मोक्षैकसाधनम्।
पाकस्य वह्निवज्ज्ञानं विना मोक्षो न सिध्यति॥ २॥
अविरोधितया कर्म नाविद्यां विनिवर्तयेत्।
विद्याऽविद्यां निहन्त्येव तेजस्तिमिरसङ्घवत्॥ ३॥
परिच्छिन्नो यदाऽऽत्मा तमो यद्वदुपाधिभिः।
तद्विनाशे स्वयं प्रकाशते ह्यज एकाकी यथा रविः॥ ४॥
अज्ञानकलुषं जीवं ज्ञानाभ्यासाद्विनिर्मलम्।
कृत्वा ज्ञानं स्वयं नश्येज्जलं कतकरेणुवत्॥ ५॥
संसारः स्वप्नतुल्यो हि रागद्वेषादिसंकुलः।
स्वकाले सत्यवद्भाति प्रबोधे सत्यसद्भवेत्॥ ६॥
तावत्सत्यं जगद्भाति शुक्तिकारजतं यथा।
यावन्न ज्ञायते ब्रह्म सर्वाधिष्ठानमद्वयम्॥ ७॥
उपादानेऽखिलाधारे जगन्ति परमेश्वरे।
सर्गस्थितिलयान्यान्ति बुद्बुदानीव वारिणि॥ ८॥
सच्चिदात्मन्यनुस्यूते नित्ये विष्णौ प्रकल्पिताः।
व्यक्तयो विविधाः सर्वा हाटकस्य यथा कृतयः॥ ९॥
यथाऽऽकाशो हृषीकेशो नानोपाधिगतो विभुः।
तद्भेदाद्भिन्नवद्भाति तन्नाशे केवलो भवेत्॥ १०॥
नानोपाधिवशादेव जातिवर्णाश्रमादयः।
आत्मन्यारोपितास्तोये रसवर्णादि भेदवत्॥ ११॥
पञ्चीकृतमहाभूतसम्भवं कर्मसञ्चितम्।
शरीरं सुखदुःखानां भोगायतनमुच्यते॥ १२॥
पञ्चप्राणमनोबुद्धिदशेन्द्रियसमन्वितम्।
अपञ्चीकृतभूतोत्थं सूक्ष्माङ्गं भोगसाधनम्॥ १३॥
अनाद्यविद्यानिर्वाच्या कारणोपाधिरुच्यते।
उपाधित्रितयादन्यमात्मानमवधारयेत्॥ १४॥
पञ्चकोशादियोगेन तत्तन्मय इव स्थितः।
शुद्धात्मा नीलवस्त्रादियोगेन स्फटिको यथा॥ १५॥
वपुस्तुषादिभिः कोशैर्युक्तं युक्त्यवघाततः।
आत्मानमन्तरं शुद्धं विविच्यात्तण्डुलं यथा॥ १६॥
सदा सर्वगतोऽप्यात्मा न सर्वत्रावभासते।
बुद्धावेवावभासेत स्वच्छेषु प्रतिबिम्बवत्॥ १७॥
देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्रकृतिभ्यो विलक्षणम्।
तद्वृत्तिसाक्षिणं विद्यादात्मानं राजवत्सदा॥ १८॥
व्यापृतेष्विन्द्रियेष्वात्मा व्यापारीवाविवेकिनाम्।
दृश्यतेऽभ्रेषु धावत्सु धावन्निव यथा शशी॥ १९॥
आत्मचैतन्यमाश्रित्य देहेन्द्रियमनोधियः।
स्वक्रियार्थेषु वर्तन्ते सूर्यालोकं यथा जनाः॥ २०॥
देहेन्द्रियगुणान्कर्माण्यमले सच्चिदात्मनि।
अध्यस्यन्त्यविवेकेन गगने नीलतादिवत्॥ २१॥
अज्ञानान्मानसोपाधेः कर्तृत्वादीनि चात्मनि।
कल्प्यन्तेऽम्बुगते चन्द्रे चलनादि यथाम्भसः॥ २२॥
रागेच्छासुखदुःखादि बुद्धौ सत्यां प्रवर्तते।
सुषुप्तौ नास्ति तन्नाशे तस्माद्बुद्धेस्तु नात्मनः॥ २३॥
प्रकाशोऽर्कस्य तोयस्य शैत्यमग्नेर्यथोष्णता।
स्वभावः सच्चिदानन्दनित्यनिर्मलतात्मनः॥ २४॥
आत्मनः सच्चिदंशश्च बुद्धेर्वृत्तिरिति द्वयम्।
संयोज्य चाविवेकेन जानामीति प्रवर्तते॥ २५॥
आत्मनो विक्रिया नास्ति बुद्धेर्बोधो न जात्विति।
जीवः सर्वमलं ज्ञात्वा ज्ञाता द्रष्टेति मुह्यति॥ २६॥
रज्जुसर्पवदात्मानं जीवं ज्ञात्वा भयं वहेत्।
नाहं जीवः परात्मेति ज्ञातं चेन्निर्भयो भवेत्॥ २७॥
आत्मावभासयत्येको बुद्ध्यादीनीन्द्रियाण्यपि।
दीपो घटादिवत्स्वात्मा जडैस्तैर्नावभास्यते॥ २८॥
स्वबोधे नान्यबोधेच्छा बोधरूपतयात्मनः।
न दीपस्यान्यदीपेच्छा यथा स्वात्मप्रकाशने॥ २९॥
निषिध्य निखिलोपाधीन्नेति नेतीति वाक्यतः।
विद्यादैक्यं महावाक्यैर्जीवात्मपरमात्मनोः॥ ३०॥
आविद्यकं शरीरादि दृश्यं बुद्बुदवत्क्षरम्।
एतद्विलक्षणं विद्यादहं ब्रह्मेति निर्मलम्॥ ३१॥
देहान्यत्वान्न मे जन्मजराकार्श्यलयादयः।
शब्दादिविषयैः सङ्गो निरिन्द्रियतया न च॥ ३२॥
अमनस्त्वान्न मे दुःखरागद्वेषभयादयः।
अप्राणो ह्यमनाः शुभ्र इत्यादिश्रुतिशासनात्॥ ३३॥
निर्गुणो निष्क्रियो नित्यो निर्विकल्पो निरञ्जनः।
निर्विकारो निराकारो नित्यमुक्तोऽस्मि निर्मलः॥ ३४॥
सर्ववत्सर्वसन्देहबन्धनिर्मुक्तमात्मनः।
यत्पदं ज्ञायते यैस्तैर्मुक्ता एव न संशयः॥ ५५॥
बद्धोऽस्मीति बुधो ज्ञात्वा मुक्तोऽस्मीति विनिश्चयः।
एवं ज्ञात्वा कृतार्थत्वमात्मनः प्रतिपद्यते॥ ५६॥
ज्ञानेन अज्ञानकार्यस्य समूलस्य लयो यदि।
तिष्ठत्ययं यथा देहस्तत्सामर्थ्याद्विवासनः॥ ६१॥
निरस्तमायया मुक्तः पूर्णानन्दात्मवित्स्वयम्।
तापत्रयाग्निसन्तप्तान् लोकानाह्लादयत्यपि॥ ६५॥
॥ इति श्रीमच्छंकराचार्यविरचितम् आत्मबोधः सम्पूर्णम् ॥
Benefits (फल)
- ★Complete Advaita Vedanta treatise for self-knowledge
- ★Destroys spiritual ignorance through systematic inquiry
- ★Reveals the nature of Atman as Sat-Chit-Ananda
- ★Teaches discrimination between self and non-self
- ★Grants moksha through direct knowledge of Brahman
- ★Ideal for daily Vedantic contemplation and study