Shree ShivamondaythursdayKaivalya Upanishad
कैवल्य उपनिषद्
About Kaivalya Upanishad
Dedicated to Lord Shiva, the Kaivalya Upanishad (कैवल्य उपनिषद्) is a sacred prayer revered in Hindu tradition. This revered text originates from Kaivalya Upanishad (Atharvaveda). Regular recitation is believed to reveal Shiva as Brahma, Vishnu, Indra — the one supreme reality, complete Upanishad granting Kaivalya — absolute liberation, and pranava as the churning rod for burning all sins. This sacred text is ideally recited on Monday (Somvar) and Thursday (Guruvar) and during Maha Shivaratri and Guru Purnima for enhanced blessings. Comprising 11 verses, it can be completed in approximately 10 minutes, making it suitable for daily devotional practice. On this page, you can read the complete Kaivalya Upanishad in Devanagari Sanskrit with English transliteration, Hindi meaning (arth), and free PDF download for offline recitation.
Reviewed & translated by Acharya Pushyadant Mishra
Stotra Path (स्तोत्र पाठ)
॥ कैवल्य उपनिषद् ॥
ॐ सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु।
सह वीर्यं करवावहै।
तेजस्वि नावधीतमस्तु। मा विद्विषावहै।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
अथाश्वलायनो भगवन्तं परमेष्ठिनमुपसमेत्योवाच —
अधीहि भगवन् ब्रह्मविद्यां वरिष्ठां
सदा सद्भिः सेव्यमानां निगूढाम्।
यया चिराच्सर्वपापं व्यपोह्य
पराक्षरं पुरुषं याति विद्वान्॥ १॥
तस्मै स होवाच पितामहश्च —
श्रद्धाभक्तिध्यानयोगादवैहि॥ २॥
न कर्मणा न प्रजया धनेन
त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः।
परेण नाकं निहितं गुहायां
विभ्राजते यद्यतयो विशन्ति॥ ३॥
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृतात्परिमुच्यन्ति सर्वे॥ ४॥
विविक्तदेशे च सुखासनस्थः
शुचिः समग्रीवशिरःशरीरः।
अत्याश्रमस्थः सकलेन्द्रियाणि
निरुद्ध्य भक्त्या स्वगुरुं प्रणम्य॥ ५॥
हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं
विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम्।
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं
शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम्॥ ६॥
तमादिमध्यान्तविहीनमेकं
विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम्।
उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं
त्रिलोचनं नीलकण्ठं प्रशान्तम्।
ध्यात्वा मुनिर्गच्छति भूतयोनिं
समस्तसाक्षिं तमसः परस्तात्॥ ७॥
स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट्।
स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः॥ ८॥
स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं सनातनम्।
ज्ञात्वा तं मृत्युमत्येति नान्यः पन्था विमुक्तये॥ ९॥
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।
सम्पश्यन् ब्रह्म परमं याति नान्येन हेतुना॥ १०॥
आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम्।
ज्ञाननिर्मथनाभ्यासात्पापं दहति पण्डितः॥ ११॥
स एवमात्मानमात्मनाऽनुसन्धाय ज्ञानामृतेन तृप्तः।
ज्ञानामृतेन तृप्तः सन्मुच्यते ज्ञानी कैवल्यमाप्नोति।
इत्युपनिषत्॥
ॐ सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु।
सह वीर्यं करवावहै।
तेजस्वि नावधीतमस्तु। मा विद्विषावहै।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
॥ इति कैवल्य उपनिषद् सम्पूर्णा ॥
Benefits (फल)
- ★Complete Upanishad granting Kaivalya — absolute liberation
- ★Na Karmana Na Prajaya — liberation through renunciation alone
- ★Reveals Shiva as Brahma, Vishnu, Indra — the one supreme reality
- ★Teaches meditation on Shiva in the heart-lotus for moksha
- ★Pranava as the churning rod for burning all sins
- ★One of the most concise and powerful Upanishads for seekers